Ogólnopolska Konferencja „Przyszłość przyszłości – dziedzictwo w zagrożeniu” w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa 25-26.09.2026 r.

W dniach 25-26 września 2026 roku w Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa pod nazwą Przyszłość przeszłości – dziedzictwo w zagrożeniu. Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach corocznych obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa. Głównymi współorganizatorami przedsięwzięcia były trzy wojewódzkie instytucje kultury, tj. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Muzeum – Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie,  Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie, a także Instytut Kronenberga – Fundacja Przyszłości Obszarów Chronionych.

Oficjalnego otwarcia pierwszego dnia obrad dokonali wspólnie dyrektor Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu Dorota Łapiak oraz prezes Instytutu Kronenberga Adam Walicki. W części inauguracyjnej przewidziano wystąpienia władz administracji państwowej i samorządowej. Bezpośrednio głos zabrali członek Zarządu Województwa Podlaskiego Jacek Piorunek, kierownik Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Białymstoku Iwona Górska, Radny Wojewódzki Jerzy Leszczyński oraz w imieniu Generalnego Konserwatora Zabytków wystąpił Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków dr Adam Musiuk. Wśród oficjalnie powitanych gości znaleźli się eksperci, badacze, konserwatorzy i przedstawiciele instytucji kultury.

Merytoryczną część konferencji zainaugurowała Sesja I zatytułowana Dziedzictwo kultury kapitałem regionu i kraju. Przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS i kierownik Katedry Konserwacji Zabytków Politechniki Lubelskiej, prof. dr hab. Bogusław Szmygin, przedstawił referat zatytułowany Ochrona dziedzictwa kultury – uwarunkowania
i zadania. W swoim wystąpieniu dokonał szczegółowej analizy aksjologicznych podstaw funkcjonowania ochrony zabytków, akcentując nieuchronny konflikt między dynamicznymi wartościami inwestycyjnymi a niezmiennymi wartościami konserwatorskimi. Następnie dr hab. Hanna Schreiber, prof. UW, kierowniczka Katedry UNESCO na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, w wystąpieniu Niematerialne dziedzictwo kulturowe jako element odporności państwa. W kierunku nowego modelu zarządzania dziedzictwem w Polsce. przeanalizowała założenia konwencji UNESCO z 2003 roku, postulując przejście od hierarchicznego administrowania do partycypacyjnego modelu współzarządzania z lokalnymi depozytariuszami. Konkluzją tej części obrad był Panel I, moderowany przez Adama Walickiego, z udziałem Elżbiety Osińskiej-Kassy, Iwony Górskiej, prof. dr. hab. inż. arch. Piotra Molskiego, Jacka Piorunka oraz dra Adama Musiuka. Dyskutanci poddali rygorystycznej ewaluacji skuteczność obecnego systemu prawnego ochrony zabytków, metodologię wartościowania obiektów historycznych oraz strategie dystrybucji środków finansowych w ramach polityki kulturalnej budżetu województwa podlaskiego.

Po przerwie kawowej rozpoczęto Sesję II: Autentyzm jako kryterium wzorowej ekspozycji muzealnej. Zagadnienie to z perspektywy neuroestetyki, fizyki i historii sztuki omówiła dr hab. Dorota Folga-Januszewska, prof. Akademii Sztuk Pięknych w Warszawiei zastępca dyrektora Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, prezentując wykład Współczesne dylematy autentyzmu: od materii oryginału do glitchingu. Prelegentka zdefiniowała ewolucję pojęcia oryginału w kontekście cyfryzacji przestrzeni muzealnej, zwracając uwagę na sensoryczną percepcję odbiorców. Drugi referat w tej sesji,
O niezwykłości rzeczy w muzealnym «teatrze nieruchomym», wygłosił prof. dr hab. Jan Święch z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, dowodząc empirycznie, iż unikalna aura autentycznego przedmiotu determinuje jego poznawczą i symboliczną wartość w procesie narracji muzealnej. Sesję zamknął Panel II, w którym udział wzięli dyrektor Muzeum Przyrody – Dworu Lutosławskich Ewa Sznejder, Jacek Chętnik z Fundacji im. Adama Chętnika, prezes Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu Zbigniew Skuza, kierownik Działu Naukowego Muzeum Pamięci Sybiru dr Marcin Zwolski oraz dyrektor Muzeum Podlaskiego dr Waldemar Wilczewski. Pod kierownictwem dyrektor Anny Malwiny Szynkiewicz paneliści analizowali zróżnicowane podejścia do pojęcia autentyczności ekspozycji w parkach etnograficznych, muzeach przyrodniczych oraz nowoczesnych instytucjach historyczno-narracyjnych.

Ostatnia, trzecia sesja plenarna pierwszego dnia obrad, zatytułowana Architektura drewniana – pozyskiwanie, konserwacja i udostępnianie, poświęcona była technicznym i inżynieryjnym aspektom inwentaryzacji zabytków. Dr inż. arch. Marcin Górski z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej w referacie Zmierzyć, zrozumieć, uratować: proces inwentaryzacji jako klucz do ochrony zdobnictwa architektury Świdermajer udokumentował konieczność natychmiastowego katalogowania detalu architektonicznego w obliczu systematycznej utraty oryginalnej tkanki zabytkowej obiektów letniskowych. Z kolei dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski z Instytutu Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej oraz Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Łodzi w referacie O czym opowiada budynek? Inwentaryzacja i badania obiektu drewnianego jako źródło wiedzy przed translokacją lub remontem konserwatorskim omówił metodologię badań inwentaryzacyjnych. Wykazał, jak analiza stratygraficzna nawarstwień, badanie śladów narzędzi czy identyfikacja inskrypcji ciesielskich pozwalają odtworzyć precyzyjną chronologię przekształceń budowli przed ich demontażem. Powyższe prelekcje stanowiły punkt wyjścia dla Panelu III, moderowanego przez dyrektor Katarzynę Ancipiuk. Paneliści – Agata Michałowska, dr Anna Czerwińska-Walczak z NID, prezes Fundacji Ochrony Zabytków Architektury Drewnianej Filip Gawliński, wiceprezes Związku Kurpiów Mirosław Grzyb oraz kierownik Katedry Architektury Kultur Lokalnych Politechniki Białostockiej prof. dr hab. inż. arch. Jerzy Uścinowicz – skonfrontowali restrykcyjne koncepcje konserwacji in situ z zasadnością koniecznych translokacji, dyskutując również nad narzędziami prewencji przeciwpożarowej oraz mechanizmami pozyskiwania państwowych dotacji na badania architektoniczne. Merytoryczne obrady pierwszego dnia zakończyło zwiedzanie wybranych ekspozycji Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu oraz wieczorna sesja uroczysta połączona z Galą Nagrody Kronenberga OMNE TRINUM PERFECTUM.

Drugi dzień konferencji, sobota 26 września, rozpoczął się Sesją IV pt. Zarządzanie i nowe technologie w muzeum na wolnym powietrzu. W jej ramach prof. dr hab. Robert Kotowski, przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego ICOM i dyrektor Muzeum Narodowego w Kielcach, wygłosił referat analityczny Zarządzanie procesowe w muzeum i nowe technologie w doskonaleniu procesów zarządczych. Uzupełnieniem tego dyskursu administracyjnego było wystąpienie dra Bartosza Skaldawskiego, zastępcy dyrektora Narodowego Instytutu Muzeów ds. współpracy z muzeami, pod tytułem Zarządzanie muzeum – wyzwania i cele. Całość konferencji zwieńczył Panel IV, którego główną moderatorką była dyrektor ciechanowieckiego muzeum Dorota Łapiak. W merytorycznej dyskusji eksperckiej uczestniczyli: dyrektor Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży Paulina Bronowicz-Chojak, dyrektor Departamentu Zarządzania Funduszami i Programami Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego Karolina Perkowska, dyrektor Anna Malwina Szynkiewicz ze Skansenu w  Nowogrodzie, dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach dr Jerzy Brzozowski oraz prezes Stowarzyszenia Muzealników Polskich dr Michał Niezabitowski. Zasadniczym tematem tego finałowego panelu była implementacja nowoczesnych, zoptymalizowanych modeli zarządczych, wykorzystanie innowacji technologicznych w placówkach skansenowskich oraz wyzwania stojące przed kadrą menadżerską instytucji dziedzictwa kulturowego.

Przedmiotowa konferencja stanowiła wieloaspektową platformę wymiany ugruntowanych doświadczeń naukowych, konserwatorskich oraz prawno-administracyjnych. Zgromadzenie tak zróżnicowanego grona badaczy, profesorów, specjalistów ochrony zabytków oraz delegatów urzędów centralnych i wojewódzkich pozwoliło na sformułowanie kompleksowej diagnozy systemowej dziedzictwa kulturowego. Przedstawione w trakcie dwudniowych obrad referaty i wnioski panelowe jednoznacznie dowodzą, że zabezpieczenie materialnych i niematerialnych wartości kulturowych wymaga symetrycznego zintegrowania precyzyjnych badań inwentaryzacyjnych, postępu technologicznego oraz adaptacyjnych modeli zarządzania finansami publicznymi.

W celu zapewnienia powszechnego dostępu do prowadzonych dyskusji naukowych, całość obrad była transmitowana na żywo za pośrednictwem oficjalnego kanału muzeum w serwisie YouTube. Dodatkowo, w drugim dniu obrad, 26 września, zrealizowano w Muzeum na żywo transmisję audycji „Twoje Mazowsze” na antenie Polskiego Radia RDC, podczas której redaktor Piotr Szymon Łoś przeprowadził serię merytorycznych wywiadów z zaproszonymi prelegentami oraz kadrą pracowniczą muzeum na tematy badawcze i wystawiennicze.

Patronat Honorowy nad konferencją objęli Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wojewoda Podlaski, Marszałek Województwa Podlaskiego, Polski Komitet ds. UNESCO, Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS, ICOM Polska, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Narodowy Instytut Muzeów, Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu oraz Komisja Drewna PKN ICOMOS.

Patronat medialny sprawowali Polskie Radio RADIO DLA CIEBIE, Polskie Radio Białystok, Grupa Medialna Narew oraz Portal Białystok Online.

Dotacja przyznana ze Starostwa Powiatowego w Wysokiem Mazowieckiem została przeznaczona na usługę cateringową dla uczestników konferencji.